نامحرم را مبين . و چون روح انسانى را دو جهت است تعليقه 15 يكى به جانب روح القدس كه واسطه نزول فيض الهى است به او ، و ديگرى به جانب نفس بشريت ، كه روح حيوانى است و مركب او كه بر آن سلوك راه معرفت مىتواند نمود ، پس اگر جهت روح القدس برو غالب آيد ، آسان به جانب امر مى رود و نامحرم را نمى بيند ، و اگر جهت نفس بشرى بر او غالب آيد ، آسان روى از امر مى تابد و نامحرم را مى بيند ، پس زيد با جميع خصوصيات و مقتضياتش به ايجاد حق تعالى موجود است و اختيار به او داده و در علم تفصيلى حق عز و جل به آن معين و مقرر شده كه خصوصيت زيد مقتضى و مرجح كدام طرف از اختيار است و همان طرف معلوم نوشته شده كه ، زيد فلان طرف اختيار كند و اين تقدير و نوشته نه جبر است بر زيد ، بلكه اختيار است از اقتضاى ذات زيد كه زيد آن است كه اگر يك سر موى از تن زيد ظاهر مىشود فرض تغير كند آن زيد نباشد شخص ديگر باشد . پس فعل زيد عبارت است از تعلق دادن اختيار خود به احد الطرفين يا به معونت روح القدس كه توفيق اشاره به آن است در طرف خير ، و يا به معونت نفس كه به خودش باز گذاشتن عبارت از اين است در طرف شر و اين هر دو به اقتضاى ذاتى او است . پس آدمى را دو نسبت است يكى به جبر و يكى به تفويض ، اما نسبت جبرش اقتضاى ذاتى او است كه از آنجا كلام مجيد در حق او مى فرمايد : وَ لَوْ رُدُّوا لَعادُوا لِما نُهُوا عَنْهُ « 1 » زيرا كه اگر از

--> ( 1 ) سوره الانعام ، آيه 29 .